Czarownice czytały księgi

Ze strony galerii Lawrence Steigrad Fine Arts omawiającej malowidło Davida Teniersa młodszego pt. czarownice przygotowujące się na sabat (25.11.2007 – malowidło już wykupiono), możemy się dowiedzieć, że:

W siedemnastym wieku artyści rzadko przedstawiali kobiety podczas czytania, chyba że były to materiały religijne. Regularnie jednak ukazywali czarownice czytające księgi, by nauczyć się magii.

— (Tłumaczenie moje)

Nie oczekuję oczywiście, że będzie to poprawna historycznie statystyka i nie traktuję tego jako argumentu naukowego, ale w pewien sposób zbija to stwierdzenia typu „księgi rytuałów to wynalazek współczesny, którego historyczne czarownice – jeśli istniały – na pewno nie używały, bo rzadko kto umiał wtedy czytać”.

Skoro akceptujemy, że przekazy współczesnych, a zatem również artystów, w jakiś sposób oddawały to, co robiły czarownice, jeśli oczywiście istniały – bo jeśli nie, to po co dyskutować nad symboliką mioteł, kotłów i innych takich – to daje to do myślenia.